Năm 2009, Chính phủ ban hành Nghị định 12/2009/NĐ-CP và Bộ Xây dựng có Thông tư hướng dẫn số 03/2009/TT-BXD quy định về quản lý dự án đầu tư xây dựng công trình giao thông đã mở toang “cánh cửa” cho các Ban QLDA được trực tiếp làm chủ đầu tư các dự án.

Tiếp sau các văn bản trên, trong năm 2009 Bộ GTVT cũng ban hành Quyết định số 3019/QĐ-BGTVT để bổ sung nhiệm vụ cho các Ban QLDA làm chủ đầu tư xây dựng các công trình và thí điểm giao cho Ban QLDA 1 và Ban QLDA Mỹ Thuận triển khai bước đầu một số dự án.

Theo nhận định của nhiều chuyên gia trong lĩnh vực GTVT, việc phân cấp, giao thêm quyền cho các Ban QLDA theo quy định này, ngoài việc giảm tải cho các cơ quan tham mưu của Bộ, sẽ tạo thêm sự chủ động cho các Ban QLDA, giảm bớt những khâu trung gian, thủ tục phiền hà, thúc đẩy tiến độ triển khai các dự án.

Về cơ bản, Bộ GTVT ủy quyền cho các Ban QLDA thực hiện toàn bộ quyền và trách nhiệm của chủ đầu tư theo quy định của pháp luật về quản lý đầu tư xây dựng, pháp luật về đấu thầu và các quy định có liên quan đối với các dự án đầu tư xây dựng công trình do Bộ làm chủ đầu tư.

Đây thực sự là bước đột phá so với những quy định cũ, các Ban QLDA có nhiều quyền quyết định và phê duyệt hơn là trình. Đối với một số dự án có đặc thù riêng, Bộ sẽ quyết định các nội dung giao nhiệm vụ và ủy quyền riêng cho Ban QLDA.

Theo một số Ban QLDA, việc giao cho các Ban QLDA trực tiếp làm chủ đầu tư sẽ có rất nhiều lợi ích. Công tác phê duyệt và triển khai dự án diễn ra nhanh chóng hơn do mô hình Ban QLDA trực tiếp làm chủ đầu tư gọn nhẹ, không phải qua nhiều cấp.

Thời gian trình duyệt từ tư vấn đến cán bộ xem xét trình duyệt thẩm định đều được sắp xếp hợp lý, không phải qua các bộ phận trung gian, trung chuyển hồ sơ như trước đây. Công tác tư vấn chỉnh sửa hồ sơ trong quá trình phê duyệt cũng được thực hiện ngay khi có ý kiến thẩm định.

Đây là ưu thế rất lớn mà những dự án khác không có được. Bên cạnh đó, việc giao nhiệm vụ chủ đầu tư trực tiếp sẽ nâng cao trách nhiệm của từng cán bộ, nhân viên trong Ban QLDA, huy động được tối đa năng lực, con người và kinh nghiệm trong quá trình thực hiện dự án.

Thông qua đó, công tác giám sát vai trò của tư vấn thiết kế và tư vấn giám sát cũng được tăng cường, tạo điều kiện kiểm soát chặt chẽ công tác kỹ thuật, giám sát chất lượng dự án. Cùng với đó, tiến độ các gói thầu của dự án sẽ được kiểm soát và có điều kiện thúc đẩy nhanh hơn. Dù có nhiều ưu điểm như vậy, nhưng hiện tại cũng không ít ý kiến bày tỏ lo ngại xung quanh việc giao các Ban QLDA làm chủ đầu tư này.

Tại cuộc họp mới đây về mô hình tổ chức các Ban QLDA tại Bộ GTVT, ông Nguyễn Ngọc Long, Chánh văn phòng Ban chỉ đạo Nhà nước các công trình trọng điểm ngành GTVT cho rằng, khi phân cho các Ban QLDA làm chủ đầu tư thì Ban QLDA mà trực tiếp là người đứng đầu Ban QLDA sẽ chịu trách nhiệm cá nhân trước Bộ trưởng và trước pháp luật về các nội dung được giao nhiệm vụ và ủy quyền.

Tuy nhiên, cấp quyết định đầu tư dự án là Bộ GTVT, nên khi xảy ra vấn đề gì, đặc biệt là sự cố hay tiêu cực thì Bộ GTVT không thể tránh được trách nhiệm liên quan. Do đó, Bộ GTVT cần sớm ban hành những văn bản để thể hiện rõ và quy định cụ thể những điều này.

Thứ trưởng Bộ GTVT Nguyễn Hồng Trường cũng có quan điểm tương tự. Theo Thứ trưởng, việc kiểm soát hoạt động của các Ban QLDA khi làm chủ đầu tư dự án là rất khó khăn. Sau này Ban QLDA phải thành lập ra những ban trực thuộc để quản lý các dự án được giao sẽ rất phức tạp, chính vì vậy Bộ cần thận trọng với các dự án có nguồn gốc từ ngân sách như ngân sách Nhà nước, trái phiếu Chính phủ.

Lãnh đạo một số Ban QLDA, trong đó có cả Ban QLDA được giao làm chủ đầu tư cũng bày tỏ lo lắng. Theo ông Nguyễn Hoằng, Tổng giám đốc Ban QLDA 1, được giao làm chủ đầu tư lo nhiều hơn mừng. Quản lý dự án thông thường còn có Bộ, các cơ quan chức năng của Bộ đứng sau, còn hiện nay gần như phải chịu hoàn toàn trách nhiệm là gánh nặng lớn. Tuy nhiên vẫn phải cố gắng thực hiện.

Hiện tại, Bộ GTVT mới giao thí điểm cho 2 Ban QLDA trực tiếp là chủ đầu tư là Ban QLDA 1 với 4 dự án: QL6 đoạn Tuần Giáo - Lai Châu, Cải tạo QL217 tỉnh Thanh Hóa sử dụng vốn của ADB, Mở rộng QL1 đoạn Thanh Hóa - Diễn Châu và mở rộng QL1 đoạn Phan Thiết - Đồng Nai.